เทคนิคการประเมินผลพัฒนาการเด็กปฐมวัย

เทคนิควิธีการประเมินผลพัฒนาการเด็กปฐมวัย

1. การสังเกตพฤติกรรมเด็ก ( Observation)

                การงสังเกกตพฤติกรรมเด็ก (Observation) เป็นการฟัง และการเฝ้าดูพฤติกรรมที่เด็กแสดงออกตามธรรมชาติ เพื่อทำความเข้าใจเกี่ยวกับพฤติกรรมของเด็ก และเพื่อประเมินพัฒนาเด็ก

การสังเกตพฤติกรรมเด็กที่ดีควรมี

                จุดมุ่งหมาย

          มีแบบสังเกต

          กฎเกณฑ์การให้คะแนนพฤติกรรม

          มีการจดบันทึกข้อมูลเป็นหลักฐานสามารถนำมาประเมินได้

หลักทั่วไปในการสังเกตพฤติกรรมเด็ก

            1. กำหนดจุดมุ่งหมายและวางแผนการสังเกต

          2. เตรียมตัว เตรียมเครื่องมือ แบบสังเกต

          3. ควรสังเกตครั้งละ 1 คน โดยสังเกตและพักสลับช่วงเวลา

          4. จดพฤติกรรมที่ตามองเห็นเท่านั้น ถ้าต้องการแปล ตีความ ควรแยกเอาไว้

การตั้งจุดมุ่งหมายในการสังเกตพฤติกรรมเด็ก

                1. เพื่อประเมินความสามรถของเด็กค้นหาว่าเด็กมีความสามารถด้านใด และส่งเสริมพัฒนาการทุกด้าน

          2. เพื่อวางแผนส่งเสริมพัฒนาการเด็กแต่ละคนจากข้อมูลที่ได้

          3. เพื่อตรวจสอบความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง

          4. เพื่อศึกษาพัฒนาการด้านใดด้านหนึ่งให้ละเอียดมากขึ้น

          5. เพื่อนำมาใช้เป็นข้อมูลในการแก้ปัญหา

          6. เพื่อใช้เป็นข้อมูลรายงานผู้ปกครอง ผู้เกี่ยวข้อง

          7. เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลใส่แฟ้มประวัติสำหรับแนะแนว ส่งต่อให้ชั้นเรียนที่สูงขึ้น

วิธีการสังเกตพฤติกรรมเด็ก

            การสังเกตอย่างมีระบบ สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท โดยใช้เกณฑ์คือ

1. เกณฑ์ระบบ คือ การสังเกตแบบธรรมชาติและ การสังเกตแบบมีโครงสร้าง

2. เกณฑ์บุคคล คือ การสังเกตโดยผู้สังเกตเข้าร่วม หรือไม่เข้าร่วมอยู่ในหมู่เด็ก

องค์ประกอบของการบันทึกการสังเกตพฤติกรรมเด็ก แบ่งออกเป็น 3 ด้านใหญ่ๆ คือ

          1. การบรรยายเหตุการณ์ สถานการณ์ที่เกิดขึ้น

          2. ความรู้สึกและความคิดเห็นส่วนตน

          3. การตีความแปลความหมาย การสรุปพฤติกรรม การเรียนรู้จากข้อมูลที่ได้

ข้อดีของการสังเกต

          1. เด็กไม่ต้องใช้ความสามารถอ่าน-เขียน

          2. เด็กอยู่ในสภาพธรรมชาติ

          3. กิจกรรมประจำวันดำเนินตามปกติ

          4. ทำให้ครูได้ข้อมูลโดยตรง

          5. วิธีการเหมาะสม เป็นที่ยอมรับ

ข้อจำกัดของการสังเกต

          1. ไม่สามารถวัดความรู้สึกที่เกิดขึ้นภายในต้องสังเกตหลายครั้ง จึงจะเข้าใจเด็กได้

          2. ประสบการณ์ของผู้สังเกต การตั้งจุดประสงค์ในการสังเกต การตีความหมายพฤติกรรม

          3. ระยะเวลาและจำนวนครั้งในการสังเกต

          4. ทำได้ยากขณะที่ครูมีปฏิสัมพันธ์กับเด็ก

หลักการบันทึกการสังเกตการณ์สังเกตพฤติกรรมเด็ก

          1. ต้องบันทึกสภาวะแวดล้อมและพฤติกรรมต่างๆของเด็ก และคนรอบข้างด้วย

          2. รายงานตามลำดับก่อน-หลัง

          3. บรรยายสิ่งที่เด็กทำได้มากกว่าสิ่งที่ทำไม่ได้

          4. แยกการตีความ แปลความหมายพฤติกรรมออกจากข้อมูลที่ได้จากการบันทึก

ข้อควรปฏิบัติในการสังเกตพฤติกรรมเด็กปฐมวัย

          1. วางแผนการสังเกตอย่างรอบคอบ

          2. กำหนดลักษณะพฤติกรรมที่ควรสังเกต

          3. สร้างความคุ้นเคยกับเด็กก่อนการสังเกต

          4. นำเอาวิธีการอื่นเข้ามาช่วยหากลักษณะพฤติกรรมนั้นควรได้รับการวิเคาระห์และควรตรวจสอบให้แน่ชัด

          5. ครูผู้สังเกตจะต้องสังเกตเด็กที่กำหนดสภาพแวดล้อมด้วยเสมอ

          6. ควรสังเกตเด็กทุกๆด้าน

          7. สังเกตเด็กในหลายสถานการณ์

          8. ควรสังเกตเด้กเป็นระยะเวลา

          9. การเว้นระยะการสังเกต ควรให้มีช่วงเท่ากันหรือใกล้เคียงกันที่สุด

          10. ควรสังเกตพฤติกรรมเด็กทุกคน

          11. ควรมีผู้สังเกตหลายๆคน จะทำให้ข้อมูลที่ได้เป็นพฤติกรรมที่แท้จริง

          12. ควรใช้แบบสำรวจรายการพฤติกรรม (Checklist) หรือเครื่องมืออื่นๆควบคู่ไปด้วยเสมอ

2. การสัมภาษณ์ (Interview)

          แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ

          1. การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง

          2. การสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงการ หรือไม่เป็นทางการ

          3. การสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้าง

หลักทั่วไปในการสัมภาษณ์

          1. กำหนดจุดมุ่งหมาย วางแผนการสัมภาษณ์

          2. เตรียมตัว-เครื่องมือ-รูปแบบคำถาม-สถานที่

          3. ในขั้นสัมภาษณ์เป็นผู้ฟังที่ดี

          4. ยุติการสัมภาษณ์อย่างเหมาะสม

ข้อจำกัด / ข้อควรระวังของการสัมภาษณ์

          1. ใช้คำถามตรงจุดมุ่งหมาย ไม่ยากเกินไป

          2. ให้เวลาในการตอบคำถามเพียงพอ

          3. การสร้างความไว้วางใจ คุ้นเคย ใช้ภาษาเหมาะสมกับวัยเด็ก

          4. การตีความ-วิเคราะห์ข้อมูลที่ได้ต้องใช้ร่วมกับข้อมูลที่ได้จากการประเมินแบบอื่นๆ

3. การเขียนบันทึกเกี่ยวกับตัวเด็ก (Anecdotes)

          เป็นการเขียนเรื่องราวสั้นๆ เกี่ยวกับตัวเด็กจากเหตุการณ์ที่มีความหมายต่อครูและเด็ก ครูอาจสังเกตจนกระทั่งเหตุการณ์ผ่านพ้นไปจึงบันทึก หรือจดบันทึกย่อๆขณะสังเกต

การเขียนบันทึกเกี่ยวกับตัวเด็ก

          1. ช่วยให้ครูพัฒนาทักษะการเขียน เรียนรู้เกี่ยวกับตนเอง

          2. พัฒนาความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกระบวนการเรียนรู้ของเด็กได้ดีขึ้น

          3. มีความเข้าใจ เห็นภาพพจน์เด็กที่ตนสอนมากขึ้น

การประเมิน สรุป และให้ข้อเสนอแนะบันทึกเกี่ยวกับตัวเด็ก บันทึกคำพูด

          1. ความจำกัดทางด้านจำนวนคำศัพท์การออกเสียงต่างๆ ปัญหาในการออกเสียงการเสนอแนวทางแก้ไข

          2. ความสามารถในการถ่ายทอดเรื่องที่ได้พบเห็น

          3. การบรรยายความรู้สึกที่มีต่อสิ่งต่างๆและบุคคลต่างๆเช่น ความรู้สึก รัก ชอบ โกรธ เกลียดความภาคภูมิใจ 

          4. ความรู้ ความเข้าใจ ความสนใจ และความประทับใจในบทเรียนหรือเรื่องราวต่างๆ

4. การใช้แบบประเมินผลพัฒนาการ / มาตราส่วนประมาณค่า / แบบสำรวจรายการ (Cheklists)

            - ตั้งวัตถุประสงค์ ต้องการศึกษาอะไร

           - สร้างแบบสำรวจรายการ โดยใช้ทฤษฎีพัฒนาการเป็นหลัก

           - ควรใช้ควบคู่กับแบบสังเกตพฤติกรรมอย่างเป็นระบบ

ข้อดีของการใช้ Checklists

-         ประหยัดเวลา บันทึกข้อมูลรวดเร็ว

-         ยืดหยุ่นได้ สะดวกต่อการทบทวน วิเคราะห์และตีความข้อมูล

-         สามารถทำอย่างต่อเนื่อง ไม่จำเป็นต้องเสร็จทันที

-         ไม่ซับซ้อน ง่ายต่อการฝึกบุคลากร

-         สามารถติดตามความก้าวหน้า-พัฒนาการได้ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง

ข้อจำกัดของการใช้ Checklists

-         ประเมินได้ในวงพฤติกรรมที่จำกัด

-         ต้องทบทวน สะท้อนความคิดวิเคราะห์ และตีความข้อมูลอย่างระมัดระวัง

-         ไม่สามารถประเมินพฤติกรรมที่วับซ้อนได้

5. การเขียนบันทึก (Journal)

          - เป็นการบันทึกประสบการณ์ที่เกิดขึ้นในชั้นเรียน อาจเน้นเฉพาะเด็กที่ศึกษาหรือเฉพาะศูนย์การเรียนหนึ่งๆ

          - บันทึกความรู้สึก ความคิดเห็นได้

          - เป็นการสะท้อนความคิด วิเคราะห์เหตุการณ์ การกระทำต่าง ๆ ของตนเอง

ข้อดีของการเขียนบันทึก

- ช่วยให้ครูมีโอกาสสะท้อนความคิดและวิเคราะห์การสอนของตน

- ช่วยให้ครูทราบและรับรู้เรื่องราวของเด็กเป็นรายบุคคล ครูเข้าใจเด็กมากขึ้น

- ทราบถึงรายละเอียดและเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นให้ห้องเรียนของตน

ข้อจำกัดของการเขียนบันทึก

          ครูต้องใช้เวลาพอสมควรในการจดบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในชั้นเรียนของตน

6. การทำสังคมมิติ (Sociogram)

          เครื่องมือประเมินความสัมพันธ์ในกลุ่ม และความสัมพันธ์ทางสังคมของเด็กปฐมวัย แสดงรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในกลุ่มสะท้อนโครงสร้างของสังคมในห้องเรียน ทำให้ครูทราบบทบาทของเด็กแต่ละคนในชั้นเรียนของตน 

เครื่องมือสังคมมิติ

          การทายลักษณะ

ใครเอ่ย………..?

ใครเอ่ย หวงของเล่น ?

ใครเอ่ย ช่วยเพื่อนเก็บของเสมอ ?

          การสร้างภาพทางสังคม

ถ้า……..หนูจะ………?

ถ้าหนูเลือกเพื่อนที่จะมานั่งข้างๆได้ หนูจะเลือกใคร

เครื่องมือสังคมมิติ

          นิยมใช้ 2 วิธี คือ การทายลักษณะ และการสร้างภาพสังคม

7. การใช้แบบทดสอบ (Test)

การตรวจสอบว่า เด็กเกิดการเรียนรู้พร้อมที่จะเรียนในขั้นต่อไป ซึ่งเด็กจะต้องแสดงพฤติกรรม / ปฏิกิริยาอย่างใดอย่างหนึ่งที่ครูสามารถสังเกตเห็นได้ เช่น สามารถตอบคำถามของครูได้ สามารถทำตามคำสั่งได้ถูกต้อง

การใช้แบบทดสอบเพื่อประเมินพัฒนาการเด็กปฐมวัย

          เป็นวิธีการที่ต้องระมัดระวัง เพราะแบบทดสอบมีอำนาจที่จะเปลี่ยนแปลงทัศนคติ การรับรู้ ของครูและเด็กที่มีต่อตัวเอง ผู้ทดสอบตระหนักถึงจุดมุ่งหมายหรือจุดประสงค์ของการสอบว่ามีขึ้นเพื่ออะไร

          สมาคมการอนุบาลศึกษาแห่งประเทศสหรัฐอเมริกา (NAEYC,1988) กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการสอบว่ามีขึ้นเพื่อปรับปรุงการเรียนการสอนสำหรับเด็กและ เพื่อตรวจสอบว่าเด็กได้รับผลดีจากการจัดประสบการณ์ทางการศึกษา

ประเภทของแบบทดสอบ

การทดสอบทางวาจา

การทดสอบโดยการใช้แบบทดสอบ (ข้อเขียน)

การทดสอบโดยการปฏิบัติ วรรณคดี ม้าลำพอง (2525)

การทดสอบทางวาจา (Oral Test)

          เป็นการทดสอบแบบปากเปล่า ต้องใช้ภาษาสื่อสารเป็นสำคัญ

การทดสอบโดยการใช้แบบทดสอบ (Paper-Pencil Test)

          เป็นการสอบที่ต้องขีดเขียน ใช้กระดา ดินสอหรือปากกาเป็นเครื่องมือสำคัญ

การทดสอบโดยการปฏิบัติ (Performance Test)

          ต้องลงมือกระทำ ครูเป็นผู้สังเกตกระบวนการที่เด้กกระทำว่าถูกต้องหรือไม่ ผลงานเป็นอย่างไร แล้วพิจารณาให้คะแนนโดยประเมินผลตามพัฒนาการของเด็ก

เกณฑ์การเลือกแบบทดสอบ

1. ความจำเป็นของการทดสอบ

          จุดประสงค์หรือจุดมุ่งหมายในการทดสอบ เช่น

– เพื่อจัดเด็กเข้ากลุ่มตามความเหมาะสม

- ต้องการทราบความก้าวหน้าของการเรียน

2. ลักษณะของข้อมูลที่ต้องการ

                เพื่อเลือกแบบทดสอบที่เหมาะสม ควรวิเคราะห์จุดดีและจุดด้อย เพื่อสื่อความหมายและต้องตีความผลสอบให้ผู้เกี่ยวข้องทราบอย่างระมัดระวัง

3. ความเชื่อถือได้ และความเที่ยงตรงของแบบทดสอบ

- ความเที่ยงตรงตามเนื้อหา

- ความเที่ยงตรงตามเกณฑ์

- ความเที่ยงตรงตามโครงสร้าง

(ตามคุณลักษณะหรือโครงสร้างทางทฤษฎี)

4. ความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก

– ความเหมาะสมของรูปภาพ

- คำถามสอดคล้องกับประสบการณ์ 

- คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล

5. ความเหมาะสมและความสะดวกที่จะนำไปใช้

- ปริมาณเวลาดำเนินการสอบ

– วิธีการให้คะแนน

- การตีความ และ

-วิธีการสร้างแบบทดสอบ

ข้อพึงตระหนักในการใช้แบบทดสอบกับเด็กปฐมวัย

1. จุดประสงค์ของการใช้แบบทดสอบ

2. ความเชื่อถือได้ และความเที่ยงตรงของแบบทดสอบ

3. ต้องไม่ใช้แบบทดสอบเพียงอย่างเดียวในการประเมินผลพัฒนาการเด็ก

4. ตระหนักว่าแบบทดสอบอย่างเดียวใช้ประเมินพัฒนาการ หรือนำมากำหนดวัตถุประสงค์ในชั้นเรียนไม่ได้

5. ครูและผู้บริหารต้องให้ความรู้ผู้ปกครองเกี่ยวกับการสอบและตีความผลของการสอบ